امیرنظام گروسی یکی از رجال برجسته و اصلاح‌طلب دوره‌ی قاجار بود که نقش مهمی در نوسازی ایران در قرن نوزدهم ایفا کرد. نام اصلی او میرزا یوسف‌خان گروسی بود و در حدود سال ۱۱۹۶ خورشیدی در شهرستان بیجار از توابع کردستان، در منطقه‌ی «گروس»، به دنیا آمد. او از کودکی هوش و استعداد بالایی داشت و در دربار قاجار به سرعت پله‌های ترقی را پیمود تا به یکی از کارگزاران مهم دولت ناصرالدین‌شاه تبدیل شد.

امیرنظام گروسی تحصیلات خود را در زمینه‌ی ادبیات، علوم نظامی و دیوانی آغاز کرد و در دوران صدارت میرزا تقی‌خان امیرکبیر به دستگاه حکومت راه یافت. او از نزدیکان امیرکبیر و از پیروان اندیشه‌های اصلاح‌طلبانه‌ی او بود. پس از برکناری و قتل امیرکبیر، امیرنظام کوشید مسیر اصلاحات را در زمینه‌های نظامی، آموزشی و اداری ادامه دهد. او مدتی به عنوان وزیر جنگ (نظام) و سپس وزیر خارجه‌ی ایران خدمت کرد و در مأموریت‌های دیپلماتیک متعددی، از جمله در عثمانی، فرانسه و انگلستان، شرکت داشت.

از مهم‌ترین دستاوردهای او، تلاش برای ایجاد ارتش منظم و آموزش‌دیده، اصلاح شیوه‌ی مدیریت اداری کشور و توسعه‌ی روابط خارجی ایران بود. امیرنظام گروسی به زبان‌های عربی، ترکی و فرانسوی تسلط داشت و از نخستین رجال ایرانی بود که با اندیشه‌های جدید غربی آشنا شد. او کتابی با عنوان سفارت‌نامه‌ی خوارزم نیز نگاشته است که از منابع مهم تاریخی در زمینه‌ی روابط ایران و آسیای مرکزی به شمار می‌رود.

در دوران اقامتش در تبریز، امیرنظام به ساخت و سامان‌دهی بسیاری از بناها پرداخت که یکی از آن‌ها عمارت امیرنظام گروسی است. این بنا امروز به عنوان موزه‌ی قاجار در تبریز شناخته می‌شود و از آثار فاخر معماری آن دوره به حساب می‌آید.

امیرنظام گروسی سرانجام در سال ۱۲۶۸ خورشیدی در تبریز درگذشت. او را یکی از رجال دلسوز، وطن‌دوست و پیشرو در اصلاحات اداری و نظامی ایران می‌دانند. نام او به عنوان نمونه‌ای از خدمت‌گزاری آگاهانه و خردمندانه در تاریخ معاصر ایران ماندگار شده است.