زینب پاشا یکی از زنان مبارز و شجاع ایرانی در دوره‌ی قاجار بود که نامش در تاریخ آذربایجان و جنبش‌های عدالت‌خواهانه ایران جاودانه مانده است. او در حدود سال ۱۲۱۸ خورشیدی در تبریز به دنیا آمد و در خانواده‌ای از طبقه‌ی کارگر و کشاورز رشد یافت. زینب زنی نیرومند، باهوش و صادق بود که به دلیل روحیه‌ی عدالت‌خواهی و شجاعت بی‌نظیرش، به زودی در میان مردم تبریز به چهره‌ای شناخته‌شده تبدیل شد. مردم او را با لقب «زینب پاشا» می‌خواندند؛ «پاشا» به معنی فرمانده و رهبر است، لقبی که مردم به نشانه‌ی احترام و دلاوری به او داده بودند.

شهرت زینب پاشا بیشتر به دلیل قیام نان تبریز در سال ۱۲۷۷ قمری (حدود ۱۸۶۰ میلادی) است. در آن زمان، به دلیل سیاست‌های ناعادلانه حکومت قاجار، احتکار گندم و افزایش قیمت نان، مردم تبریز دچار قحطی و گرسنگی شدند. زینب پاشا که درد و رنج مردم را می‌دید، نتوانست سکوت کند. او زنان و مردان محله‌های فقیر تبریز را گرد آورد و به بازار و انبارهای غله هجوم برد. آنان گندم‌های احتکارشده را بین مردم تقسیم کردند و علیه زورگویی حاکمان محلی فریاد زدند. این حرکت به سرعت به یک شورش مردمی گسترده تبدیل شد و نیروهای حکومتی نتوانستند آن را به‌سادگی سرکوب کنند.

زینب پاشا نه تنها در این قیام، بلکه در مبارزات دیگر علیه ظلم و نابرابری نیز شرکت داشت. او زنان را تشویق می‌کرد که در کنار مردان برای عدالت و حق خود بایستند. در جامعه‌ای که زنان کمتر فرصت حضور در عرصه‌های اجتماعی و سیاسی داشتند، زینب پاشا با شجاعت خود مرزهای سنتی را شکست و الگویی از مقاومت و آگاهی برای زنان ایرانی شد.

هرچند از سرنوشت دقیق زینب پاشا در سال‌های پایانی عمر اطلاع دقیقی در دست نیست، اما نام او به‌عنوان نخستین زن مبارز ایرانی که علیه بی‌عدالتی قیام کرد، در تاریخ ایران ماندگار شده است. او نماد مقاومت، جسارت و غیرت زن ایرانی است و یادش الهام‌بخش جنبش‌های اجتماعی و آزادی‌خواهانه بعدی، به‌ویژه در آذربایجان، باقی مانده است.